میراث مرگبار حملات هوایی در افغانستان

در میانه خروج پرهرج و مرج نیروهای آمریکایی از کابل، یک فاجعه آشنا بر شمار تلفات خونبار غیرنظامیان جنگ افزود.

نظامیان آمریکایی در یکی از آخرین اقدامات جنگی خود موشکی را به سوی خودرویی در پایتخت افغانستان شلیک کرد که در نتیجه آن ده غیرنظامی از جمله هفت کودک کشته شدند.

حمله ۲۹ اوت/آگوست توسط یک هواپیمای بدون سرنشین مجهز به سلاح انجام شد. این از جمله مجموعه ای از پهپادهای آمریکایی بود که در ۲۰ سال گذشته به یکی از نمادهای درگیری‌های افغانستان و جنگ آمریکا علیه تروریسم مبدل شده بود.

با وجود پیشرفته بودن پهپادها که به خلبانان آن امکان جمع آوری اطلاعات زیاد می دهد تا با دقت به اهداف مورد نظر حمله کنند، این اولین بار نیست که حمله هوایی از طریق آن به یک هدف ناخواسته برخورد می کند.

در این رویداد، اپراتورها هشت ساعت برای ردیابی و تعقیب خودرویی صرف کردند که فکر می کردند با شبه نظامیان داعش (شاخه خراسان) مرتبط است.

اما به جای یک مهاجم انتحاری مظنون، زمری احمدی، کارمند یک گروه امدادی آمریکایی و اعضای خانواده اش کشته شد.

پس از تحقیقات، لوید آستین، وزیر دفاع آمریکا با ابراز تاسف و ندامت، قول داد که ارتش سعی خواهد کرد "از این اشتباه وحشتناک درس بگیرد".

اما ایمل، یکی از بستگان قربانیان می گوید که با او تماسی گرفته نشده است و فقط در مورد عذرخواهی در رسانه ها شنیده است. او به بی بی سی گفت: "ما عدالت می خواهیم". "از دست دادن ده نفر از اعضای خانواده بسیار سخت است. من و همسرم، دخترمان را از دست دادیم و من برادرم را از دست دادم که همسرش را تنها گذاشت و رفت."

ارتش ایالات متحده در حال بررسی و تغییر احتمالی شیوه های صدور مجوز به چنین حملات و چگونگی تغییر در روش های آن است.

هم اشتباه مهلک و هم وعده های آموختن درس برای بسیاری آشناست. یک حادثه وحشتناک مشابه هشت سال پیش حامد کرزی، رئیس جمهور وقت را به شدت خشمگین کرد و او خواستار تغییر قوانین مربوط به حملات هوایی آمریکا شد.

حمله ای که جان دختر یک خانواده را گرفت

به گفته نزدیکان، در آن زمان ۱۴ نفر که اکثر آنها از یک خانواده بودند در اثر شلیک یک پهپاد به یک خودرو در شرق افغانستان کشته شدند. در آن حمله در سپتامبر ۲۰۱۳ تنها یک دختر چهار ساله به نام عایشه جان سالم به در برد. او که از بین بقایای اجساد مادر ، پدر و برادر نوزادش بیرون شده، به طرز معجزه آسایی زنده مانده و فرار کرده بود؛ البته با جراحات شدید. او اما در این حادثه تا اخر عمر نابینا شد.

خانواده هنگامی هدف حمله قرار گرفتند که از خرید در اسدآباد بر می گشتند و در در وسط راه منزلشان که در روستای گمبیر قرار داشت بودند. آنچه برای عایشه و خانواده اش اتفاق افتاد، بیانگر تجربه هزاران تن از غیرنظامیان در افغانستان است.

همانند بسیاری دیگر، این حادثه در منطقه ای رخ داد که برای نیروهای آمریکایی بسیار دور افتاده و خطرناک بود تا از طریق زمینی وارد عمل شده و علیه آن اقدام بکنند. این رویداد در کنر، ولایتی هم مرز با پاکستان و کانون اصلی شبه نظامیان در آن زمان و اکنون، رخ داد.

آخرین سفر خانواده عایشه

هنوز مشخص نیست که چه تعداد از حملات هوایی که به صورت اشتباهی منجر به کشته شدن غیرنظامیان شده توسط پهپادها صورت گرفته، اما برخی از کارشناسان تخمین می زنند که این رقم می تواند حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد باشد.

جمع آوری داده ها در مورد حملات پهپادها، همانطور که در رویداد عایشه و خانواده اش می بینیم، دشوار است.

نیروهای بین المللی در ابتدا کشته شدن غیرنظامیان را تکذیب کردند. اما بعد از جلسات متعددی که با دفتر نمایندگی سازمان ملل در افغانستان (یوناما) برگزار شد، بالاخره ارتش آمریکا به مرگ یک زن و یک کودک اعتراف کرد.

نتیجه تحقیقات یوناما این بود که ۱۰ غیرنظامی در این رویداد کشته شدند. نتایج تحقیقات ارتش آمریکا اما فاش نشد.

نبرد از راه دور: برای مشاهده نحوه عملکرد پهپادهای مسلح به پایین اسکرول کنید.

اختلاف بر سر استفاده از پهپادهای مسلح

استفاده از پهپادهای مسلح در عملیات ها همواره بسیار بحث برانگیز بوده است.

جدا از از بحث کشته شدن شمار زیادی از غیرنظامیان، منتقدان جنگ پهپادی را همچنین از بعد اخلاقی آن به چالش کشیده اند و می گویند خلبانان اکنون از میدان جنگ دور شده اند و یک جنگ مرگبار را به چیزی شبیه بازی های ویدئویی تبدیل کرده اند که هیچ خطری متوجه اپراتوری که شلیک می کند نیست.

دکتر جک مک دونالد، کارشناس جنگ پهپادی از دانشگاه کینگز کالج لندن اما می گوید خلبانان هواپیماهای بدون سرنشین از جهات بسیار مهمی هیچ تفاوتی با خلبانان دیگر ندارند.

او می گوید: "خلبانان پهپادها ممکن است مدت زمان طولانی را برای مشاهده و ردیابی اهداف خود صرف کنند و همچنین ممکن است مجبور شوند عواقب اقدامات خود را با جزئیات مطالعه کنند. اگرچه آنها ممکن است از نظر فیزیکی با اهداف خود فاصله داشته باشند، اما جنگ برای خلبانان و اپراتورهای پهپادها یک بازی نیست. آنها متخصصان نظامی هستند که از شدت و پیامدهای اقدامات خود آگاهند."

ارتش آمریکا استدلال می کند که پهپادها توانایی حمله دقیق به هدف را دارد و ابزاری موثر برای یافتن و هدف قرار دادن شبه نظامیان و شورشیان که احتمال آسیب رساندن به غیرنظامیان را هم کاهش می دهد.

در حالی که هیچ آمار و ارقامی از تعداد کشته شدگان شبه نظامی وجود ندارد، پهپادهای مسلح عامل کشته شدن رهبران کلیدی، از جمله ملا اختر منصور، رهبر پیشین طالبان در سال ۲۰۱۶ و ملا فضل الله رهبر طالبان پاکستانی در سال ۲۰۱۸ بوده اند.

اما بیشتر بحث ها بر مراقبت های ارتش برای اطمینان از صدمه نرسیدن به غیرنظامیان متمرکز شده است.

سازمان ملل اما در مورد پرونده خانواده عایشه گفته است که نیروهای بین المللی احتمالا در این رویداد سهل انگاری کرده اند.

مقررات تعامل در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ به میزان قابل توجهی تسهیل شد و به عنوان مثال دیگر نیازی نبود که نیروها در مجاورت به محل دشمن که هدف قرار می گیرد حاضر باشند. پس از این تغییر در سیاست، گزارش سازمان ملل حاکی از افزایش تعداد تلفات غیرنظامیانی در حملات هوایی در ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ بود.

هنوز مشخص نیست که با خروج آمریکا آیا حملات هواپیماهای بدون سرنشین در افغانستان ادامه خواهد یافت یا خیر.

جنگجویان گروه داعش از شاخه خراسان آن که در افغانستان فعال است، و سایر گروه های تروریستی به عنوان یک هدف مشروع تلقی می شوند، به ویژه اگر این حملات در آینده با منافع آمریکا مطابقت داشته باشد.

دکتر جک مک دونالد می گوید به شرط آن که آمریکا دسترسی به فرودگاه های منطقه، جاهایی که پهپادها بتوانند از آن پرواز کنند را حفظ کند٬ توانمندی آن حفظ می شود.

او می گوید: "آمریکا تعدادی پایگاه در منطقه وسیع تر دارد، به عنوان مثال پایگاه هوایی العدید در قطر، اما برای استفاده بهینه از قابلیت های پهپادها برای حملات در افغانستان، آنها باید از پایگاه های نزدیک به این کشور استفاده کنند. این امر مستلزم مجوز از کشوری مانند پاکستان یا هند برای حمله به خاک افغانستان از قلمرو آنهاست. یکی از عوامل کلیدی محدودکننده احتمالاً فقدان اطلاعات استخباراتی کافی برای انجام چنین حملاتی است."

در حقیقت چنین هواپیماهای بدون سرنشین تنها انتخاب واقع بینانه خواهد بود، زیرا احتمالاً به پروازهای دارای سرنشین از سوی کشورهایی مانند ایران، پاکستان و چین اجازه عبور از حریم هوایی شان داده نخواهد شد.

این قابلیت آنچنان که در حمله ماه آگوست/اوت دیده شد، حداقل تا زمان خروج آمریکا از افغانستان وجود داشت.

اما با خروج نیروهای خارجی، آسمان افغانستان ساکت شده و صدای پهپادهایی که اغلب توسط مردم محلی "همیشه حاضر" توصیف می شد، خاموش شده است.

برای بستگان کسانی که به اشتباه در این جنگ طولانی کشته شده اند هم چیزی که مایه دلگرمی شان باشد وجود نداشته است.

خانه متروکه خانواده عایشه در کنر گواهی بر تأثیر ماندگار جنگ است.

اما حداقل برای عایشه، دختری که معجزه آسا هشت سال پیش از حمله پهپاد در کنر جان سالم به در برد آینده بهتری در پیش است. او که اکنون ۱۱ ساله است، در یک آموزشگاه تخصصی نابینایان در آمریکا درس می خواند و ممکن است دارای فرصت هایی بهتر از دیگر همسالانش در افغانستان باشد.